کارگاه نمایشنامه نویسی نوجوانان

جلسه سیزدهم(13):باز نگری وبازنویسی طرح نهایی نمایشنامه(تکمیل طرح)

هدف:بازنگری و تحلیل نهایی وفنی طرح نمایشنامه و تطبیق آن بامعیارها و عناصر اصلی ساختمان نمایشنامه " ملودرام "

کار مربی : به منظور ایجاد دقت و توجه بیشتراعضاء، به اهمیت و ضرورت استحکام طرح نمایشی ، مربی کارگاه با مطالعه مجدد نمونه شاهکارها یی از ادبیات نمایشی ایران وجهان مثل " مکبث" ، "هاملت" یا "اتللو"از آثار "ویلیام شکسپیر" نویسنده شهیر انگلیسی یا نمایشنامه ها یی از نویسندگان معاصر " سامو ئل بکت"،" برتولت برشت "، " اوژن یونسکو" ، و.... یا نویسنده های ایرانی مثل اکبر رادی ، بهرام بیضایی ، علی نصیریان و...

به تهیه خلاصه طرح ( چکیده نمایشنامه ) اقدام نموده ودر آغز یا میانه کارگاه سیزدهم به منظور جلب توجه و ایجاد تنوع در کارکاه نمایشنامه نویسی ، به قرائت یا بیان شفاهی آن میپردازد . ( گفتگو در باره چها چوب و عناصر دراماتیک این نمایشنامه ها و عناصر ملو درام آنها خالی از لطف نیست ، و نوعی آزمون برای ارزیابی میزان یادگیری وپیشرفت اعضاء کارگاه است ) طبعا انتخاب نمایشنامه توسط مربی محترم ، بر اساس سطح کارگاه و میزان توانایی ودر ک اعضاء وعلایق آنها صورت می پذیرد .

 تمرین کارگاهی:

پس از ارائه طرح نمایشنامه توسط مربی ، از اعضاء نظر سنجی نموده ودر کار گروههای 2-3 نفره از آنها بخواهید ، خود را بجای نویسنده نمایشنامه بگذارند و در زمانی کوتاه مثلا 15تا 20دقیقه تغییراتی را در طرح نمایشنامه پدید آورده و تاثیر تغییرات خود را  ارزیابی کنند .( با توجه به استحکام طرح های نمایشی ارائه شده ، قطعا اعضاء کارگاه ما قادر به تغییر چشمگیری در آنها نیستند ، و چه بسا با پیشنهادات خود موجب تعجب وبعضا خنده در کارگاه شوند. اما انجام این تمرین نوعی اعتماد به نفس و فرصت دهی برای  توجه ودقت فنی در ساختار نمایشی برای آنها پدید می آورد که از نظر آموزشی قابل توجه است )

ارائه طرح های نهایی:  

 پس از تمرین کارگاهی  یادشده ، اعضاء به نوبت یا داوطلبانه طرح های نهایی مکتوب شده خود ازنمایشنامه را ارائه میکنند .( ممکن است با توجه به تمرین انجامشده و کار کارگاهی روی طرح های قوی از شاهکارهای ادبیات نمایشی ، اعضاء دچار شک و تردید یانوعی وسواس برای بازنگری در طرح هایشان شوند ، ویا بالعکس اعتماد به نفس بیشتری برای ارائه طرح پیداکنند ، در هر صورت با توجه به ضرورت فرصت دهید تا با فراغ بال آخرین تغییرات و تکمیل نهایی را روی طرح خود به انجام رسانند .)

برای تطبیق نمونه طرح ها با نمودار فنی" ساختار ملودرام " را روی تخته کارگاه به شکل زیر رسم کنید :

                                                     نقطه اوج

                           اوج گیری

                 گره – تعلیق                                                   گره گشایی

                                             ساختار ملودرام

 حادثه – بحران                             نمایشنامه                                  فرود

مقدمه

زمینه چینی                                                                       نتیجه گیری – پیام

همزمان با مطرح شدن هر طرح رابا عناصر تعیین شده ملودرام تطبیق دهید وبا مشارکت گروهی و تعامل اعضاء به ارزیابی آن بپردازید . تبادل نظر وگفتگوها ممکن است کاملا با یکدیگر هما هنگ نشود ، وبعضا اختلاف نظر و تحلیل های متفاوتی از منظر نگاه اعضاء  نسبت به هرطرح ارائه شود .

وظیفه مربی:نزدیک کردن نظرات جمع به یکدیگر و تطبیق طرح ها و دیدگاههای آنان با معیار ملودرام است .نوعا در برخی طرح ها به تناسب اثر ، برخی عناصر کمرنگ تر یا پر رنگ ترقرار گرفته اند، یا در جایگاه خود قرار نمی گیرند وچه بسا ممکن است طرحی یک عنصر ، مثلا " مقدمه: یا " بحران " وفرود " نداشته باشد . برخی عناصر در ساختار طرح  " کلیدی" و "ضروری" اند ، که حتما باید در نظر گرفته شوند . این عناصر عبارتند از:

1-    حادثه وبحران ( که زمینه ستیزه ودر گیری قهرمان رافراهم میکند)

2-    گره وتعلیق ( ایجاد مشکل ومسئله یا بلاتکلیفی برای قهرمان و شخصیت ها)

3-    اوجگیری و نقطه اوج ( با تمهیدات نویسنده بحران وگره به نقطه اوج میرسد )

4-    گره گشایی وفرود ( حل مشکل یا مسئله قهرمان واز بلاتکلیفی خارج کردن او )

5-    نتیجه گیری وپیام( تعیین یک هدف، نتیجه یا فکر اصلی برای کل طرح ومتن)

( ضرورت دارد مربیان گرامی پیرامون ساختارهای مختلف نمایشی از جمله ساختار تراژیک، کمدی وملودرام بیشتر مطالعه کنند تادر صورت لزوم بتوانند پاسخگوی نیاز نوجوانان علاقه مند در کارگاه باشند )

در این جلسه تلاش میشود تا با توجه به زمان کارگاه ، کلیه طرح های اعضاء مورد برسی نهایی وتطبیق با نمودار ملودرام پیداکنند و در صورت لزوم کمبودهای آنها برطرف شود .

                                                                             پایان جلسه سیزدهم

برنامه جلسه چهاردهم :" تنظیم نهایی متن نمایشنا مه "

جلسه چهاردهم(14):"تظیم نهایی نمایشنامه و تکمیل کار کارگاهی "

هدف:نگارش نهایی نمایشنامه وتکمیل کار کارگاهی

مربی در ابتدا یک نمایشنامه کامل وکوتاه از آثار برگزیده وموفق مسابقات نمایشنامه نویسی مربیان ، یا نمایشنامه های موجود را که از ساختار فنی کامل وجذاب برخوردار است ، انتخاب و با کمک اعضاء کارگاه رو خوانی ( نمایشنامه خوانی) میکنند .

این فعالیت در کارگاه حدود20تا 30 دقیقه به طول می انجامد و ضرورت دارد مربی کارگاه حتما قواعد نگارشی به کار گرفته شده در متن نمایشنامه را مورد تاکید قرار داده وتوجه اعضاء را به رعایت آن جلب کند .

رعایت قواعد نگارشی مهم در نمایشنامه:

1-    عنوان نمایشنامه (نام نمایشنامه )

2-    شناسنامه اثر: نام نویسنده ، تاریخ نگارش ، منبع وماخذ اثر و...

3-    اسامی شخصیت های نمایشنامه ( با قید ویژگیهای مهم در صورت لزوم)

4-    توضیحات خاص در باره نمایشنامه درصورت لزوم ( شیوه اجرایی پیشنهادی و...)

5-    نگارش صحنه به صحنه نمایشنامه

6-   استفاده صحیح از علائم نگارشی نمایشنامه :شرح صحنه در قلاب یا کروشه {.........} ،حالت وحرکت در پرانتز(.....)،نشانه اختصاری گفتن دیالوگ توسط شخصیت ها : یا= سرسطرو نگارش یا تایپ با فونت واندازه های متفاوت برای تفکیک شرح صحنه ،حالت وحرکت شخصیت ها و دیالوگ ومنو لوگها .

  7-تعیین آغاز و پایان برای هر صحنه و...

بدین ترتیب کار نگارش نهایی نمایشنامه آغاز میشود واعضاء که ممکن است کار نگارش نهایی را از فبل نیز آغاز کرده اند ، موظف میشوند تا در این جلسه کار نگارش نهایی نمایشنامه را به پایان برسانند .

ملاحظات :

با توجه به تفاوتهای فردی ، و کندی و تندی دست و قلم اعضاء برای نگارش نمایشنامه،  یا وسواس در اتمام کار،ممکن است برخی در این جلسه موفق به تکمیل کار خود نشوند و فرصت دیگر بخواهند . مربی در نهایت به این اعضاء اجازه میدهد تا کار خود را در منزل وتا قبل از شروع جلسه پانزدهم به اتمام رسانده و در جلسه بعدی آماده تحویل و اجرا در قالب فعالیت" نمایشنامه خوانی " کنند .

لازم است مربی به اعضاء یاد آور شود که به هنگام نگارش نهایی متن نمایشنامه، ضمن رعایت اصول وقواعدی که در جلسات کارگاهی قبل آموخته اند ، کماکان با کمک گرفتن از دوستان خود، برخی مکالمات و گفتگوهای شخصیت های نمایشنامه را در قالب" بدیهه سازی" و " نمایش خلاق " ابتدا آفرینش وآزمایش ، و سپس ثبت و ضبط ( نگارش ) کنند .چنانچه در پیشگفتار کتاب کارنیز آمده، این روش در عین حال که آسان و قابل دسترس در  همه مراکز فرهنگی هنری است ، یکی از پیشرفته ترین روشهای خلق نمایشنامه و آفرینش خلاق در ادبیات نمایشی است که با بافت فعالیتهای جاری مراکز هما هنگی دارد .

از امتیازات مهم این روش دستیابی عینی و عملی به مکالمات (دیالوگ ومنولوگ ) موثر وایجاد موقعیت های نمایشی جذاب و مناسب در حوزه هنر های نمایشی کودکان ونوجوانان است .

در جریان فعالیت نگارشی اعضاء، مربی با تقسیم کردن وقت خود وبنا به تقاضای آنها در کنارشان قرار گرفته و ضمن راهنمایی ، به تقویت کیفی نمایشنامه نویسی اعضاء میپردازد.

در پایان این جلسه چنانچه نقاط مبهم و پرسشهایی برای اعضاء باقی مانده است ، توسط مربی پاسخ گویی شده ودر نهایت مقرر میشود تا در جلسه بعد نمایشنامه های نگاشته شده وکامل خود را آماده خوانش ( نمایشنامه خوانی ) کنند .

                                                            پایان جلسه چهاردهم

 برنامه جلسه پانزدهم :"نمایشنامه خوانی ونقد نمایشنامه "