برنامه سطح2 "کارگاه نمایشنامه نویسی نوجوانان"
هوالخلاق
کتاب کارمربی: ( کارگاه نمایشنامه نویسی نوجوانان-سطح2)
جلسه نهم (9) : " نگارش نمایشنامه- نقطه شروع"
هدف: شروع به کار نگارش عملی نمایشنامه و آشنایی با شیوه های نگارش نمایشنامه و نقطه
شروع
مقدمه ای برای مربی : مربی گرامی ، چنانچه استحضار دارید تا کنون8جلسه کارگاهی نمایشنامه نویسی نوجوانان در قالب کتاب کار سطح1اختصاص به مقدمه سازی عملی وپیشنیاز"ایده یابی وطراحی نمایشنامه"،" پرورش موضوع و ماجرا،شخصیت وحادثه پردازی"،بعلاوه "ساختمان سازی نمایشنامه" براساس " ساختار ملودرام " پیدا کرد. اکنون به میانه را رسیده ایم.حتما اعضای علاقه مند ومستعد کارگاه نمایشنامه نویسی برای آغاز کار عملی نگارش نمایشنامه ازنقطه شروع لحظه شماری میکنند. اما قبل از شروع لازم است چند نکته مهم را یادآور شویم وشمانیز به زبان ساده آن را به اعضاء منتقل کنید:
1-" نمایشنامه" نیمی از کار" نمایش" و"طرح کامل نمایشنامه" ( کار انجامشده)، نیمی از کار "نمایشنامه نویسی"است.
2-اگر " طرح نمایشنامه" دارای " ساختار یا اسکلت قوی نمایشی " باشد، نمایشنامه از قوت واستحکام بیشتری برخوردارمیشود .
3- " نمایشنامه نویسی گام به گام " صورت می پذیرد ، ونمایشنامه نویس خلاق از" تجربیات کارگاهی وگروهی" استفاده میکند .( امروزه در سطوح حرفه ای وپیشرفته نیز نویسندگان موفق نمایشنامه ، قبل از نگارش نمایشنامه از طریق تمرینات کارگاهی بدیهه سازی وبا کمک بازیگران با تجربه به متن نمایشی خود جان بخشی میکنند )
4- بهره وری ازفعالیت" نمایش خلاق" و "بدیهه سازیهای نمایشی" وسایر فعالیتهای خلاق ادبی –هنری در مراکز فرهنگی هنری مثل" نمایشنامه خوانی" در" فرایندفعالیت کارگاه نمایشنامه نویسی "،به آفرینش ادبی-هنری نوین نمایشنامه و نمایش عروسکی در کانون میانجامد.
5- " ثبت وضبط تجربیات وموفقیت های شما " در ایجاد ارتباط خلاق و سازنده با اعضاء نوجوان ونوقلم در حوزه نمایشنامه نویسی ،ودر قالب" فرم گزارش کار مربی کارگاه" ،به انتقال تجربیات این فعالیت نو وبازنگری در اصلاح وتکمیل فرایند این فعالیت خلاقه درکانون مدد میرساند.( ارسال گزارشات وتجربیات کارگاه نمایشنامه نویسی ، به همراه نمونه آثار نگارش یافته نمایشی به حوزه معاونت فرهنگی ( مدیریت تئاتر)در پایان دوره اول الزامیست)
نقطه شروع:
" شاید بتوان گفت که مهمترین قسمت یک نمایشنامه، نقطه شروع آن است، زیرا در شروع نمایشنامه باید باطرح یک مسئله مهم واستثنایی، تمشاگر را چنان مجذوب کند که اشتیاق پیگیری آن تا پایان را بیابد.همچنین در شروع نمایشنامه باید شخصیت ها را معرفی کنید وروابط آنها را با یکدیگر نشان دهید. ومعرفی موضوع در شروع نیز، امری لازم وضروری است."
تمرین: با استفاده از فیلم های تصویری ویدئویی نمایشهای عروسکی وکودک ( ترجیحا حرفه ای تولید تئاترکانون موجود در کانون یا...) شروع چند نمایش موفق اجرا شده را انتخاب وبازبینی کنید . ( در صورت امکان دیدن کامل این نمایشها با نگاه تحلیلی و نقد کارگاهی در قالب فعالیت نمایش فیلم- تئاتررا دنبال کنید) همچنین انتخاب نقاط شروع نمونه نمایشنامه های چاپ شده و موجود در کانون، یا نمایشنامه های برگزیده مسابقات را در کارگاه طرح وبررسی کنید.( مقایسه نقطه شروع داستانها، فیلمهای سینمایی، سریالهای تلوزیونی نیز مفید وقابل توجه است، ازسوی دیگر تفاوت نقطه شروع آنها با نمایشنامه روشن میشود)
به اعضاء فرصت دهید وآنها را تشویق کنید تا براساس نوع نگاه وآموزه های خود ، نقاط شروع نمایشها دیده شده یا نمایشنامه های خوانده شده رانقد کنند.
طرح چند سئوال برای بحث کارگاهی ونقد فنی نقطه شروع نمایشی:
1-آیا نمایش یا اثر مورد مشاهده –مطالعه، نقطه شروع جذاب واستثنایی داشت؟
2- به نظر شما اینگونه شروع میتواند مخاطب را جذب کند؟
3- اگر شما به جای نویسنده نمایشنامه یا اثر بودید، چگونه شروعی را برای آن در نظر می گرفتید؟
4-در نقطه شروع این نمایش یانمایشنامه ، چه تغییراتی میتوان ایجاد کرد؟
5- پیشنهادات شما برای شروع این نمایش چیست ؟
و...
بدین ترتیب اعضاء کارگاه را وارد بحث تحلیلی شروع در نمایشنامه کرده و اهمیت آن را به فهم آنها میرسانیم و پس از در گیر شدن ذهنیت وفضای کارگاه با موضوع، تمرین اصلی را شروع میکنیم :
اعضاء کارگاه به گروههای 2-3 نفره قبلی تقسیم شده وبا همفکری و مشارکت گروهی ، برای طرح های خود یک شروع جذاب و موثر را در نظر گرفته ، ودر ظرف زمانی 15تا 20دقیقه به نگارش نقطه شرو ع نمایشنامه های خود میپردازند.( مشورت شفاهی بصورت تعاملی و گروهی و کار نگارش بصورت انفرادی هر کس روی طرح خودش انجام میشود )
یادآوری نکته هایی چند درباره نقطه شروع:
1- نمایشنامه شما میتواند مطابق طرح اصلی با در گیری و ستیزه آغاز شود .
2- نمایشنامه میتواند با کشف یک حقیقت توسط قهرمان پی ریزی شود .
3- نمایشنامه میتواند با عمل و تصمیم غیر عادی قهرمان شما آغاز شود .
4- نمایشنامه میتواند شروعی آرام وروایتی ( قصه وار) داشته باشد؟!
5- نمایشنامه میتواند از نقطه اوج آغاز شود.
6- ویا یک شروع ابتکاری واستثنایی ، مثلا ازبین تماشاگران یا...
با یاد آوری این نکات ونقاط به اعضاء، کار نگارش را با رعایت اصول وقواعد نمایشنامه نویسی براساس یک مدل یا نمونه استاندارد ( نمایشنامه های چاپ شده موجود ) آغاز کنند.
رعایت اصول وقواعد نگارش نمایشنامه:(یاد آور شوید)
- شرح صحنه :{ داخل کروشه نگارش میشود }،صحنه1{......}،صحنه2{.......} و...
- اگر صحنه تکرار میشود { داخل کروشه همان صحنه قبلی با قید تغییرات احتمالی}
- حالت وحرکت شخصیتها:( داخل پرانتزنوشته میشود،گاهی حالت وحرکت مستقل از دیالوگ وجمله شخصیت، نگارش می شود ،وگاهی در میانه جمله جای می گیرد)
مثال: صحنه 1{.....}
( غول آرام آرام ولنگ لنگان وارد صحنه می شود)
غول: ( بافریاد) آهای کسی اینجا نیست؟ من گشنمه! (مینشیند ونگاه میکند) آهای ،
تو کی هستی؟! و...
- اسامی اشخاص فقط سر سطر نوشته می شود وبا درج علامت: ،یا=،گفتارشان نگارش میشود، حتی اگر یک کلمه بیان میکنند ،دوباره سرسطر. مثل:
غول: کیه ؟
حسنی: منم، من !
غول: گفتی کی؟! ( جستجو میکند)
.... نمایشنامه را همیشه خوش خط وخوانا ،یا تایپ شده روی یک طرف کاغذ A4
بنویسید و همیشه یک نسخه از آن را در بایگانی نوشته هایتان نگهداری کنید.
- ثبت علائم دستوری نگارش مثل علامت سئوال؟- تعجب!- ویرگول،- نقطه. و....
به فهم بهتر ومطالعه دقیق متن و در یافتهای نویسنده وخواننده کمک میکند.
- استفاده از زبان محاوره( روزمره) در نمایشنامه نویسی ، یا نگارش تکیه کلام ها ، تاکیدها وگویش و لهجه خاص نیز برای دریافت بهتر و واقعی تر شخصیت ها ، بلا مانع است.( طبعا گاهی نیز متناسب با زبان شخصیت ممکن است از زبان مکتوب، رسمی و فاخر استفاده شود. مثل بیان پادشاه ،یک شاعر، و....)
- و...(برای نمونه شیوه نگارش نمایشنامه های چاپ شده مناسب را الگو قرار دهید)
کار کارگاهی:
پس از نگارش نقطه های شروع نمایشنامه توسط اعضاء ، داوطلبانه یا به خواست
مربی، متون نوشته شده در جمع خوانده وتحلیل میشود، وبامشارکت وتعامل گروهی ویرایش واصلاح میشود. ( مربی برای تاکید بیشتر میتواند بخشهایی ازمتون را روی تخته ، یا برد و در صورت امکان کامپیوتر نگارش ونمایش دهد – طبعا اگر امکان استفاده از سیستم رایا نه ای "WORD" در کارگاه باشد، کار نگارش وتغییرات حداقل بوسیله مربی یا یک منشی از میان اعضای کارگاه ، آسان تر وبهتر انجام می شود)
تمرین نقطه شروع برای صحنه اول تا جایی که زمان کارگاه ه اجازه دهد ، ادامه پیدا کرده وتکمیل نگارش متن ، به اعضاء تا جلسه بعد تکلیف میشود. ( با تاکید بر رعایت اصول یادشده وکار شده در کارگاه نمایشنامه نویسی) پایان جلسه نهم
برنامه جلسه دهم: " گفتگو نویسی نمایشی " ( دیالوگ )